Het belang van genderperspectief in het Nederlands waterbeleid
Steeds meer partijen in de Nederlandse watersector erkennen het belang van een inclusieve aanpak bij klimaatadaptatie. Echter, daar waar onze kennisinstellingen en bedrijven betrokken zijn bij delta- en masterplannen, zoals in Bangladesh en de Filipijnen, blijkt de praktijk weerbarstig. Uitgaan van lokale realiteiten, kwetsbaarheden en ongelijkheden, zoals die tussen mannen en vrouwen, is essentieel voor goede plannen die iedereen in staat stellen zich aan te passen aan klimaatverandering.
Nu in veel delen van de wereld de gevolgen van klimaatverandering steeds groter en sterker worden, zijn de kennis en capaciteiten van mensen om zich daaraan aan te passen cruciaal. Die mogelijkheden hangen echter vaak samen met factoren zoals de sociaal-economische en politieke status van mensen binnen een samenleving. Vrouwen zijn daarbij vaak extra kwetsbaar.
Want terwijl vrouwen een cruciale rol spelen in het gebruik en beheer van water, het beschermen van hun milieu en het bedenken van slimme oplossingen om zich aan te passen aan klimaatverandering, hebben zij door beperkende genderrollen en sociale normen vaak geen toegang tot relevante besluitvorming, kapitaal, technologie, of informatie. De formele controle over natuurlijke hulpbronnen, inclusief landtitels en vrije en veilige toegang tot water, is veelal in handen van mannen. En in de politiek en besluitvormingsprocessen op alle niveaus zijn vrouwen vaak niet of zwak vertegenwoordigd. Dit ontneemt vrouwen niet alleen hun rechten, op deze manier gaan ook cruciale kennis en innovatieve oplossingen voor duurzaam waterbeheer en klimaatadaptatie verloren.
Gendergerelateerde ongelijkheden zitten diep verankerd in politieke en economische systemen en inclusiviteit vraagt dus om een proactieve houding en een lange adem. Veranderingen hierin stuiten vaak op weerstand: het actief waarborgen van de rechten en kennis van diegenen die minder toegang tot macht hebben, kunnen direct conflicteren met gevestigde belangen.
Inclusief waterbeleid
Partijen in de Nederlandse watersector erkennen het belang van een inclusieve aanpak in klimaatadaptatie. 'Communities of Practice' zijn inmiddels opgezet om een dergelijke inclusieve aanpak vanuit de Nederlandse watersector te bevorderen. En dat is goed nieuws, want Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen zetten hun kennis en ervaring graag in om andere landen te ondersteunen bij hun plannen voor watergerelateerde klimaatadaptatie. Wereldwijd worden met Nederlandse steun masterplannen en deltaplannen opgetuigd.
Het Bangladesh Deltaplan
Zo is in Bangladesh met ondersteuning van partijen uit de Nederlandse watersector een Bangladesh Delta Plan (BDP2100) opgesteld. Bangladesh is als laaggelegen deltaland erg kwetsbaar voor klimaatverandering. Vooral in het zuidwestelijk kustgebied, dat te kampen heeft met extreme weersomstandigheden en zeespiegelstijging, verergert klimaatverandering de toch al moeilijke omstandigheden waarin mensen leven, onder andere veroorzaakt door slecht waterbeheer. Vooral voor vrouwen, die grotendeels verantwoordelijk zijn voor de water- en voedselvoorziening van hun gezin en gemeenschap, zorgen deze extra risico's voor meer werk en een onhygiënischere leefomgeving.
Jongerencomités pleiten voor lokale methode van Tidal River Management
De bewoners van het zuidwestelijke kustgebied kunnen dan ook niet langer wachten op werkende oplossingen en hebben de druk opgevoerd. Jonge vrouwen hebben zich georganiseerd in Jongeren-Watercomités en pleiten voor een klimaatbestendige toekomst. Met steun van onze partnerorganisatie Uttaran hebben ze Tidal River Management (TRM) – geïnspireerd op de traditionele manier van waterbeheer – onder de aandacht gebracht bij de makers van het BDP2100.
De inspraak van het lokale maatschappelijk middenveld in de ontwikkeling van het BDP2100 was helaas zeer beperkt. Zo benoemt het deltaplan TRM bijvoorbeeld wel als interventie voor het zuidwesten, maar cruciale aanbevelingen vanuit het maatschappelijk middenveld over gendergelijkheid en ecosysteemherstel zijn niet geïntegreerd. Mede dankzij de constante inzet door Uttaran en de lokale watercomités, hebben overheidsfunctionarissen in de media recent erkend dat "TRM de enige manier is om het zuidwestelijk kustgebied te beschermen tegen weersextremen en de stijgende zeespiegel". Ook het Nederlandse Deltares onderkent het belang van TRM voor Bangladesh en onderzoekt dit jaar samen met Uttaran en Both ENDS hoe de methode het beste geïmplementeerd kan worden.
De eerste stappen zijn dus gezet. Nu is de overheid van Bangladesh aan zet om op verschillende niveaus (van lokaal tot nationaal) het ontwerpen, uitvoeren, en monitoren van een inclusief proces voor TRM te faciliteren. De kennis, ervaring en ambities van (jonge) vrouwen moet daarbij centraal komen te staan, en ook de kennis van gemeenschappen én onderzoeksinstellingen moet worden meegenomen om TRM als slimme ecosysteembenadering in te kunnen zetten. Ook financiële investeringen zijn nodig, al kost het implementeren van TRM een stuk minder dan enkel infrastructuur zoals dijken en sluizen. Deze investeringen zullen zich bovendien snel terugverdienen omdat een klimaatbestendige en gezonde toekomst voor miljoenen mensen in het zuidwesten mogelijk wordt gemaakt – waarin de lokale economie weer kan opbloeien.
Manila Bay
In Manila Bay in de Filipijnen staan de zaken er minder hoopvol voor. De kwetsbaarheid voor klimaatverandering van dit gebied en haar bewoners is, net als in Bangladesh, groot. Typhoons en overstromingen nemen toe in aantal en ernst. De vissersbevolking in de baai, die direct aan de kust of soms op het water in huizen op palen woont, is een van de meest kwetsbare groepen voor deze gevolgen van klimaatverandering. Vooral vrouwen zijn extra kwetsbaar: door de gender rollen verzetten vrouwen doorgaans extra veel werk om de familie te voorzien van eten en huishoudelijke taken. Elke natuurramp verzwaart hun toch al zware takenpakket. Onderzoeken tonen ook aan dat mentale stress zorgt voor een toename in seksueel geweld tegen vrouwen.
Als antwoord op de steeds extremere weersomstandigheden sloegen Nederlandse en Filipijnse partijen de handen ineen en begonnen in 2018 aan het Manila Bay Sustainable Development Master Plan (MBSDMP) proces, dat april dit jaar opgeleverd zal worden. Doel: beter waterbeheer en kustbescherming. In de ontwikkeling van het masterplan werd echter nauwelijks rekening gehouden met de lokale realiteit van de vissersbevolking en er zijn geen impact analyses voor mensenrechten en genderongelijkheid uitgevoerd. Omdat het MBSDMP als kader voor ontwikkeling tot 2040 zal dienen, zal het gebrek aan deze gegevens naar verwachting leiden tot keuzes die vrouwen en kwetsbare groepen alleen maar verder marginaliseren.
In reactie op deze tekortkomingen van het masterplan, voerde Kalikasan-PNE in 2019 zélf een impact analyse uit naar de risico's ten aanzien van mensenrechten en genderongelijkheden. Sindsdien is er op papier in het masterplan meer, maar nog steeds onvoldoende aandacht voor deze risico's. Juist in een context waar mensenrechten- en milieuverdedigers vrezen voor hun leven en vooral vrouwelijke activisten te maken hebben met extra genderspecifieke bedreigingen zoals seksuele intimidatie, zouden deze risico's in een masterplan sterk geïntegreerd moeten worden. De praktijk laat nu al zien dat projecten die in Manila Bay doorgedrukt worden, waaronder de ontwikkeling van het Bulacan vliegveld, tot intimidaties en ernstige mensenrechtenschendingen leiden. En, ondanks dat dit vliegveld in Manila Bay in een beleidsnota ten sterkste wordt afgeraden vanwege de permanente schade aan het ecosysteem, heeft de Nederlandse baggeraar Boskalis de opdracht aangenomen om dit vliegveld mogelijk te maken.
Een inclusief plan voor Manila Bay
Samen met partnerorganisatie Kalikasan-People's Network for the Environment is Both ENDS in gesprek gegaan met verschillende partijen uit de Nederlandse watersector om deze misstanden te bespreken. Een meer inclusieve aanpak voor het masterplan stuit echter op een weerbarstige realiteit: in verband met veiligheid kunnen NGO's en onderzoekers nauwelijks de gemeenschappen bezoeken. Voor de gemeenschappen zelf kan het levensgevaarlijk zijn om openlijk te protesteren of zich tegen de overheid uit te spreken. Op deze manier is het onmogelijk om tot een echt inclusief proces voor het MBSDMP te komen.
Als alternatief wil Kalikasan een gemeenschapsgedreven 'People's Plan' ontwikkelen; een plan dat begint bij de realiteit van de gemeenschappen die het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Wat zien de mannen en vrouwen uit deze gemeenschappen eigenlijk als de grootste uitdagingen, en wat voorzien zij als toekomstscenario's? Zonder antwoorden op deze vragen riskeert men met ineffectieve of zelfs averechtse plannen te komen waarmee de lokale bevolking, en vooral vrouwen, van de regen in de drup belanden. We hopen daarom dat de nog altijd betrokken Nederlandse watersector dit initiatief ondersteunt, om zo lokale initiatieven alsnog deel te laten uitmaken van het masterplan.
De verantwoordelijkheid van de Nederlandse watersector voor een inclusieve benadering
Gezien de grote rol van de Nederlandse watersector bij plannen zoals in Bangladesh en Manila Bay, is het van groot belang dat de sector zelf in gesprek gaat met het lokale maatschappelijk middenveld en de gemeenschappen en bevolkingsgroepen die direct afhankelijk zijn van en kennis hebben over het gebruik en beheer van het water, en daarbij de genderdimensie niet uit het oog te verliezen. Daarnaast moeten ze er bij de partijen in Bangladesh en de Filipijnen erop aandringen om dit ook te doen. Door inclusiviteit en betekenisvolle inspraak als voorwaarde te stellen voor Nederlandse betrokkenheid en zich hierbij aan duidelijke standaarden – zoals de OECD Guidelines of de UN Guiding Principles te committeren, kan de Nederlandse watersector het verschil maken voor lokale gemeenschappen die zich nu urgent aan moeten passen aan klimaatverandering waar ze zelf niet aan hebben bijgedragen.
Voor meer informatie
Lees meer over dit onderwerp
-
Transformative Practice /
De Negotiated Approach: inclusief en duurzaam watermanagement
De Negotiated Approach werkt van onderaf. Deze aanpak geeft gemeenschappen een stem bij het beheer van rivieren, waarborgt eerlijk en duurzaam gebruik van het water en voorkomt aantasting van kwetsbare ecosystemen.
-
Nieuws / 26 July 2021
Organisaties vragen Nederlandse overheid om verwoestende landaanwinning in Manila Bay niet te steunen
Samen met negen andere organisaties heeft Both ENDS haar zorgen uitgesproken over de ontwikkeling van een nieuw vliegveld voor de kust in Manila Bay, in de Filipijnen, waar het Nederlandse bedrijf Koninklijke Boskalis Westminster de opdracht heeft aangenomen voor het landaanwinningsproject. In een gezamenlijke brief beschrijven verschillende organisaties en belanghebbenden de zorgwekkende situatie rondom dit omstreden vliegveld dat gebouwd moet worden op nieuw opgespoten land.
-
Nieuws / 13 August 2021
Voedselsoevereiniteit in de polders van zuidwest Bangladesh
De nood is hoog in de zuidwestelijke delta van Bangladesh. Door de stijgende zeespiegel nemen overstromingen toe en dreigt het gebied onbewoonbaar te worden, ondanks de op Nederlandse leest geschoeide dijken en polders uit de vorige eeuw. Partnerorganisatie Uttaran werkt met lokale gemeenschappen aan klimaatbestendige oplossingen die de leefomgeving herstellen en de bewoners voorzien van zeggenschap over hun toekomst en voedselproductie.
-
Nieuws / 4 July 2019
Bangladesh: Gemeenschappen voor vrije rivieren
De getijderivieren in het zuidwestelijke kustgebied van Bangladesh verdwenen toen de uiterwaarden in de jaren zeventig werden vervangen door polders Nederlandse stijl. De rivieren zijn inmiddels dichtgeslibd, dus blijft het water tussen de dijken staan tijdens het regenseizoen. De bodem raakt verzadigd met water en de gevolgen ervan worden met het jaar erger. Vooral de vrouwen hebben eronder te lijden, omdat de mannen tijdens het regenseizoen op zoek gaan naar tijdelijk werk in de stad. Uttaran is een NGO die zich inzet voor verandering van zowel het beleid als de praktijk.
-
Nieuws / 14 June 2021
Zorgen over nieuw vliegveld in het kwetsbare Manila Bay
In Manila Bay, een kwetsbaar kustgebied naast de Filipijnse hoofdstad, wordt de bouw van een nieuw vliegveld gepland. Hier is ook de Nederlandse watersector bij betrokken. Lokale maatschappelijke organisaties hebben hun zorgen uitgesproken over dit vliegveld omdat het een grote invloed heeft op het leven van de plaatselijke bewoners en op het ecosysteem.
-
Blog / 2 February 2019
“Polderen” om klimaatverandering het hoofd te bieden
Door Melvin van der Veenen Jahin Shams Sakkhar
Vorige week sprak Mark Rutte in Davos met Ban Ki Moon, Bill Gates en Wereldbankdirecteur Kristalina Georgieva. Zij zijn de voorzitters van de mede door Nederland opgerichte Global Commission on Adaptation. Een belangrijk instituut, want, zo schrijft Rutte op Twitter, "klimaatverandering is de grootste uitdaging van deze eeuw", en we moeten als internationale gemeenschap "oog hebben voor de problemen van landen die bedreigd worden door klimaatverandering".
-
Externe link / 19 June 2020
Vrije rivieren in Bangladesh: waterbeheer door lokale gemeenschappen (jaarverslag 2019)
Tidal River Management (TRM) is een methode voor waterbeheer die is gebaseerd op traditionele kennis van de deltagemeenschappen van Bangladesh. In 2019 heeft Uttaran ervoor helpen zorgen dat TRM door beleidsmakers werd erkend als oplossing tegen overstromingen, en dat ook de stem van jongeren en vrouwen werd gehoord.
-
Nieuws / 26 January 2022
Ondiri schittert weer tijdens World Wetlands Day
In Kenia wordt Wereld Wetland Day, op 2 februari, dit jaar gevierd in Ondiri-wetland. Het nieuws dat dit gebied was verkozen, was reden voor grote vreugde bij de inwoners van de stad Kikuyu en betrokken natuurbeschermers. Tot voor kort was Ondiri Wetland vervuild en gedegradeerd, vooral als gevolg van oprukkende landbouw en glastuinbouw. Maar dankzij aanhoudende en gezamenlijke inspanningen van de bewoners, samen met een breed scala aan overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties, is dit kwetsbare wetland zich nu aan het herstellen. Violet Matiru van de Keniaanse organisatie Millennium Community Development Initiatives (MCDI), vindt het een grote eer dat Ondiri geselecteerd werd voor de viering van World Wetlands Day. "De kers op de taart!"
-
Nieuws / 2 July 2019
Indonesië: Het recht van vrouwen op water
De kwaliteit van het water in de Brantas, de grootste rivier van Oost-Java, gaat snel achteruit ten gevolge van industrieel en huishoudelijk afval. De vervuiling heeft een onevenredig grote impact op vrouwen. Toch is hun aandeel in de besluitvorming beperkt. ECOTON helpt daar verbetering in te brengen.
-
Dossier /
Inclusieve wegen naar duurzaam en gezond voedsel voor iedereen
Overal ter wereld produceren kleinschalige boerinnen en boeren voedsel op een duurzame en inclusieve manier. Ze werken samen met de natuur en met elkaar, en voorzien hun gezinnen en gemeenschappen van voldoende en gezond voedsel. Deze manier van produceren staat echter overal onder druk door grootschalige landbouw en het wereldwijd dominante industriële voedselsysteem. Samen met onze partners
probeert Both ENDS het tij te keren ten gunste van duurzame, lokale praktijken die meestal 'agro-ecologisch' of 'natuurinclusief' worden genoemd. Waarom onze
focus daarop? Agro-ecologische praktijken zijn klimaatbestendig, inclusief en vergroten de mogelijkheden voor gemeenschappen overal ter wereld om duurzaam in hun voedsel te voorzien. -
Externe link / 14 December 2021
Video: The Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA)
GAGGA, gelanceerd in 2016, is een consortium onder leiding van Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) in samenwerking met Mama Cash en Both ENDS. GAGGA bundelt de collectieve kracht van 'movements' op het gebied van gender, klimaat en milieurechtvaardigheid over de hele wereld. Wat doet GAGGA precies en wie zijn erbij betrokken? Bekijk de video!
-
Publicatie / 2 November 2021
-
Evenement / 22 August 2021, 13:00 - 14:00
World Water Week seminar: the politics of water and the choices we can make
What do we mean when we say the 'politics of water'? How are the distribution of water and the access to water influenced by political-economic interests? And who has the power to reverse the flow and change tides?
-
Nieuws / 21 March 2023
Agua es vida: Both ENDS en waterbeheer
Water is leven, letterlijk. Het is een essentieel onderdeel van ecosystemen, van de natuur, van de mens. Op veel plaatsen in de wereld wordt water echter oneerlijk en niet duurzaam verdeeld en gebruikt. Waterbeheer is doorgaans gericht op economische belangen op de korte termijn, op het maximaliseren van de winst van een handjevol welgestelden ten koste van mens en natuur. Deze dominante benadering van water en waterbeheer vindt haar oorsprong in de Europese industriële revolutie, en is via kolonialisme en globalisering wereldwijd de norm geworden. Maar volgens Melvin van der Veen en Murtah Shannon, waterexperts bij Both ENDS, zal deze benadering plaats moeten maken voor rechtvaardige, duurzame en inclusieve vorm van waterbeheer. Both ENDS werkt over de hele wereld samen met gemeenschappen en organisaties die zich hiervoor inzetten en ondersteunt deze.
-
Evenement / 22 March 2023, 13:15 - 14:30
Making finance for gender just water and climate solutions a reality!
The UN Water Conference is an important event that brings together stakeholders from around the world to discuss water and climate solutions. This year, GAGGA is organizing a side event during the conference that you won't want to miss!
On Thursday March 23rd, from 1.15 -2.30 pm, GAGGA will present their commitment to support, finance, and promote locally rooted, gender just climate and water solutions within the Water Action Agenda. This event will inspire other stakeholders to join in their commitment, while presenting inspiring examples of such solutions presented by local women from Nepal, Kenya, Paraguay, Mexico, and Nigeria.
-
Nieuws / 15 November 2023
Het versterken van sociale bewegingen voor inclusief waterbeheer in Bangladesh
In de delta's van Bangladesh, die erg overstromingsgevoelig zijn, zetten mensen al generaties lang hun natuurlijke omgeving naar hun hand om landbouwproductie mogelijk te maken. Gedurende het grootste deel van het jaar werd door middel van tijdelijke ophogingen het getijdewater uit de uiterwaarden gehouden. Tijdens het regenseizoen mochten de rivieren vrijelijk stromen, waarbij het sediment zich op de uiterwaarden kon afzetten - dit was een belangrijk onderdeel van het deltavormingsproces.
-
Publicatie / 21 March 2023
-
Externe link / 19 June 2020
Nepalese vrouwen pleiten voor lokale klimaatadaptatie (jaarverslag 2019)
In 2019 heeft de Karambot Women's Agriculture Group (Nepal) hun gemeentelijke overheid overtuigd hun irrigatieproject the financieren, nadat ze een training op het gebied van planning en budgettering hadden gevolgd.
-
Nieuws / 4 March 2023
Opinie: Het klimaat is te belangrijk om alleen aan mannen over te laten
Zet vrouwen centraal in klimaatbeleid, want dat is goed voor iedereen, schrijven Rebecca Heuvelmans (Women Engage for a Common Future), Marjon Melissen (ActionAid), Esin Erdogan (Simavi), Annelieke Douma (Both ENDS) en Eva Lia Colombo (Wo=men Dutch Gender Platform). Zondag 5 maart doen ze mee aan de Feminist March.
Dit opinieartikel verscheen zaterdag 4 maart in dagblad Trouw.
-
Nieuws / 3 July 2019
Kenia: netwerken voor een gezonde rivier
Door de vervuiling en waterschaarste zijn de bewoners langs de Athi-rivier in Kenia hardhandig geconfronteerd met het feit dat de gemeenschappen stroomopwaarts en stroomafwaarts op elkaar aangewezen zijn. Om de nietsontziende gevolgen voor het milieu en het levensonderhoud van de gemeenschappen het hoofd te bieden hebben maatschappelijke organisaties in het stroomgebied van de Athi besloten het Athi River Community Network (ARCN) op te richten.