Paraguay: hoe ISDS aangegrepen werd om landrechten van mensen te schenden
Inheemse volken in Paraguay zien zich bij hun pogingen de grond van hun voorouders terug te vorderen, gedwarsboomd door Duitse investeerders. Dat is de impact die investeringsverdragen kunnen hebben op de ontwikkeling en rechten van de bevolking op sociaal, milieu- en economisch gebied. Waarom? Vooral vanwege zogenaamde 'Investor-to-State Dispute Settlement'-clausules die vaak zijn opgenomen in dit soort verdragen.
In BIT's worden vaak landrechten toegekend aan buitenlandse bedrijven en particulieren. Dat levert grote problemen op, vooral wanneer de overeenkomst voorziet in een ISDS-clausule. Bij dat soort arbitrage hoeft er vaak niet eens daadwerkelijk een beroep te worden gedaan op de overeenkomst: alleen al het bestaan van ISDS op zich is meestal al afschrikwekkend genoeg voor autoriteiten met plannen om de verdeling van grond te hervormen. ISDS biedt buitenlanders namelijk de mogelijkheid op basis van clausules over 'schadevergoeding' en 'gerechtvaardigde verwachtingen' uit de investeringsovereenkomsten economische compensatie te claimen voor wat zij zien als 'onteigening;. De schadevergoeding moet gebaseerd worden op de actuele marktprijzen en vaak worden daarin ook de verwachtingen voor toekomstige winsten verdisconteerd. De situatie is des te ironischer omdat de investeerders de rechten op de grond in veel gevallen al ver onder de marktprijs hebben verworven.
In 1994 legde Paraguay in de grondwet vast dat de inheemse volken het grondgebied van het land al bewoonden vóór de komst van de koloniale machten en de oprichting van de natiestaat in de zestiende eeuw. Voor de negentien verschillende inheemse bevolkingsgroepen van Paraguay opende dit de wettelijke mogelijkheid op om het land terug te eisen dat hun de afgelopen eeuwen was ontnomen. De inheemse bevolking hoopte dat dit een nieuw begin zou zijn; inheemse leiders hadden heel duidelijk gemaakt dat het gebrek aan inheemse landrechten de “basis was van de misère van de inheemse bevolking."
Maar ISDS deed die hoop al snel vervliegen. Het mechanisme bleek aanleiding voor de weigering van de regering haar constitutionele plicht te vervullen en het land van de voorouders terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaren.
De zaak Palmital
In 1992 werd er in Paraguay een nieuwe landbouwwet aangenomen die bepaalde dat land dat geen sociaal doel diende, moest worden verkocht door de eigenaren en anders zou worden onteigend. 120 families zonder land die op Palmital woonden - een slapend landgoed van 1000 hectare van Duitse eigenaren - beriepen zich op de nieuwe wet en verzochten om overdracht van de eigendomstitels. De senaat van Paraguay gaf zich geen toestemming, omdat onteigening van het land in strijd zou zijn met de BIT tussen Duitsland en Paraguay van 1993. De politie ging diverse malen over tot geweld om de families te verwijderen, maar ze bleven terugkeren naar het landgoed. De geruchten willen dat de Duitse ambassade in Paraguay bij de zaak Palmital had verwezen naar de BIT, suggererend dat onteigening zou worden opgevat als een schending van de investeringsbeschermingsovereenkomst. Uiteindelijk bereikten de landloze boeren, de Duitse eigenaren en de staat Paraguay een buitengerechtelijke schikking en mochten de families op het landgoed blijven.
De zaak van de Sawhoyamaxa
Begin jaren negentig begonnen leiders van de inheemse Sawhoyamaxa-gemeenschap verzoeken in te dienen bij de autoriteiten om teruggave van het land van hun voorouders dat hun aan het eind van de 19e eeuw was ontnomen door buitenlanders. De Sawhoyamaxa gebruikten het om er te jagen en te vissen, traditionele medicijnen te maken en voor culturele rituelen. Zonder dat land raakte de gemeenschap gemarginaliseerd. Velen zagen zich gedwongen werk te zoeken bij de nieuwe boeren, vaak onder erbarmelijke omstandigheden. De gemeenschap belandde letterlijk op straat.
Omdat de staat verzuimde hun rechten te beschermen, legden de Sawhoyamaxa hun zaak voor aan het Inter-Amerikaanse hof voor de rechten van de mens (ICHR), daarbij bijgestaan door de NGO Tierra Viva. De staat betoogde dat de eigenaar van het betwiste land een Duitse onderdaan was en dat onteigening van de grond zou neerkomen op schending van de BIT tussen Paraguay en Duitsland. Op 29 maart 2006 maakte het ICHR daar echter korte metten mee. Het oordeelde juist dat de staat Paraguay de rechten van de Sawhoyamaxa op leven, eigendom en rechtsbescherming had geschonden. De staat werd gesommeerd het land van de voorouders binnen drie jaar terug te geven aan de gemeenschap.
Paraguay gaf daar echter geen gehoor aan en dat leidde tot jaren van juridische strijd en massademonstraties. Er werden klachten ingediend bij de Constitutionele Kamer van het hoogste rechtsorgaan van het land. De vordering van de Duitse eigenaren, die hadden gesteld dat onteigening en teruggave van 14.404 hectare 'ongrondwettig' zou zijn werd in oktober 2014 unaniem afgewezen door de hoogste rechters. “Het voelt alsof of we zijn vrijgelaten uit de gevangenis,” zeiden de leiders van de Sawhoyamaxa-gemeenschap bij het horen van dit vonnis. Wel werd gevreesd dat de Duitsers de BIT met Paraguay zouden aangrijpen om het definitieve vonnis nog aan te vechten bij de nationale rechtbanken van Paraguay. Gelukkig is het daar niet van gekomen. In 2015 verwierven de Sawhoyamaxa uiteindelijk de eigendomstitels op het land dat eeuwenlang hun thuis was geweest.
Deze zaak werd uitgelicht als onderdeel van de campagne week voor
'Geen VIP-rechten voor multinaltionals - kies voor mens en milieu! (14-18 oktober 2019)
Achtergrond van de 'Geen VIP-rechten voor multinationals'-campagne
Meer informatie:
Zie ook de zaak van Indonesië
Voor meer informatie
Lees meer over dit onderwerp
-
Dossier /
Investeringsverdragen
Investeringsverdragen moeten inclusief en duurzaam en gelijkwaardig zijn. Dat betekent dat de belangen van mensen en hun leefomgeving niet ondergeschikt zouden moeten zijn aan die van bedrijven.
-
Dossier /
Geen VIP-rechten voor multinationals: Kies voor mens en milieu!
Inheemse volken in Paraguay zien zich bij hun pogingen de grond van hun voorouders terug te vorderen, gedwarsboomd door Duitse investeerders. In Indonesië zijn Amerikaanse mijnbouwbedrijven erin geslaagd nieuwe wetgeving ongedaan te maken die bedoeld was om de economische ontwikkeling van het land te stimuleren en de bossen te beschermen. Dat is de impact die investeringsverdragen kunnen hebben op de ontwikkeling en rechten van de bevolking op sociaal, milieu- en economisch gebied. Waarom? Vooral vanwege zogenaamde 'Investor-to-State Dispute Settlement'-clausules die vaak zijn opgenomen in dit soort verdragen.
-
Publicatie / 30 oktober 2023
-
Evenement / 21 februari 2022, 16:00 - 17:30
Webinar en lancering van nieuwe publicatie over EU-Mercosur
Wat is het EU-Mercosur associatieverdrag en wat maakt het zo omstreden? Wat kunnen de gevolgen van het verdrag zijn voor mensen en hun leefomgeving, zowel in de EU- als in de Mercosur-landen? Voor meer informatie over deze en andere issues rond het verdrag, zie onze nieuwe publicatie en volg ons interactieve webinar volgende week!
Meld je hier aan!
-
Voor de pers / 23 mei 2023
Viering 60 jaar investeringsverdragen geen reden voor feestje
Nederland viert op 23 mei 60 jaar bilaterale investeringsverdragen. In 1963 sloot Nederland zijn eerste verdrag met Tunesië. Deze verdragen zouden een belangrijke rol moeten spelen bij het beschermen van buitenlandse investeringen van Nederlandse bedrijven. In de praktijk geven ze multinationals vooral een sterk machtsmiddel in handen met dramatische gevolgen voor mens en milieu wereldwijd, blijkt uit een studie van SOMO, Both ENDS en TNI.
-
Publicatie / 23 mei 2023
-
Publicatie / 15 februari 2022
-
Brief / 26 juni 2020
Brief aan overheden over mogelijke golf van Covid19-claims
Landen kunnen te maken krijgen met een golf van claims van multinationals die regeringen aanklagen wegens genomen maatregelen om de Covid-pandemie het hoofd te bieden. Ruim 600 organisaties uit meer dan 90 landen riepen daarom deze week hun overheden op om maatregelen te treffen om te voorkomen dat staten hiervoor buiten de rechter om aangeklaagd kunnen worden door bedrijven.
-
Nieuws / 11 oktober 2019
Indonesië: hoe economische ontwikkeling en de bescherming van bossen wordt gedwarsboomd door ISDS
In Indonesië zijn Amerikaanse mijnbouwbedrijven erin geslaagd nieuwe wetgeving ongedaan te maken die bedoeld was om de economische ontwikkeling van het land te stimuleren en de bossen te beschermen. Dat is de impact die investeringsverdragen kunnen hebben op de ontwikkeling en rechten van de bevolking op sociaal, milieu- en economisch gebied. Waarom? Vooral vanwege zogenaamde ‘Investor-to-State Dispute Settlement’-clausules die vaak zijn opgenomen in dit soort verdragen.
-
Brief / 10 oktober 2022
Oproep aan kabinet: stap nu uit het Energiehandvestverdrag (ECT)
12 maatschappelijke organisaties, waaronder Both ENDS, roepen de Tweede Kamer, de ministers Jetten en Schreinemacher en minister-president Rutte op om uit het Energiehandvestverdrag (Energy Charter Treaty / ECT) te stappen. Dit verdrag beschermt de investeringen van multinationals en stelt hen in staat om miljoenenclaims in te dienen als overheden klimaatmaatregelen nemen die hun investeringen kunnen schaden. Daarmee staat het verdrag het behalen van de klimaatdoelen van Parijs in de weg.
-
Dossier /
Handelsverdragen
Handelsverdragen hebben vaak niet alleen vergaande gevolgen voor de economie van een land, maar ook voor mens en milieu. Vooral de meest kwetsbare groepen zijn de dupe van internationale handelsverdragen.
-
Nieuws / 26 juni 2020
630 maatschappelijke organisaties luiden noodklok over mogelijke golf van Covid19-claims
Landen kunnen te maken krijgen met een golf van claims van multinationals die regeringen aanklagen wegens genomen maatregelen om de Covid-pandemie het hoofd te bieden. Ruim 600 organisaties uit meer dan 90 landen riepen daarom deze week hun overheden op om maatregelen te treffen om te voorkomen dat staten hiervoor buiten de rechter om aangeklaagd kunnen worden door bedrijven. De organisaties waarschuwen er ook voor dat advocatenkantoren hun clienten - investeerders en multinationals- reeds actief informeren over de mogelijkheden tot claimen. Ook handelsdeskundigen, VN-organisaties en mensenrechtenexperts voorspellen een golf aan claims.
-
Publicatie / 21 september 2015
-
Nieuws / 10 mei 2024
Partners steeds vaker de mond gesnoerd
Samen met milieujustitiegroepen uit het Zuiden werkt Both ENDS aan een duurzame, eerlijke en inclusieve wereld. In de afgelopen jaren zijn onze partners steeds vaker bedreigd, geïntimideerd, geschonden, gevangengezet, en zelfs vermoord als gevolg van hun milieu- en mensenrechtenactiviteiten. Onze partners worden geconfronteerd met onderdrukkende represailles omdat ze zich uitspreken tegen milieuschadelijke initiatieven en het misbruik van mensenrechten door bedrijven en overheden aan de kaak stellen, terwijl de gemeenschappen die ze ondersteunen worden blootgesteld aan geweld. En dat terwijl zij uit noodzaak handelen om hun levens, land, grondgebieden en gemeenschappen te beschermen tegen schade.
-
Dossier /
De toekomst van energie in Oeganda
In Oeganda heeft het overgrote deel van de inwoners op het platteland geen toegang tot elektriciteit, ondanks de vele stuwdammen, buitenlandse investeringen en grote overheidsuitgaven in energie, en nieuwe plannen voor waterkracht-, olie- en gasprojecten. Samen met onze lokale partners streven wij naar een duurzame energiestrategie voor Oeganda waarbij de behoeften en wensen van lokale gemeenschappen centraal staan.
-
Publicatie / 4 april 2019
-
Nieuws / 14 oktober 2016
Vijf andere redenen waarom TTIP een slecht idee is
Zaterdag 22 oktober vindt in Amsterdam een grote demonstratie tegen handelsverdragen TTIP, CETA en TiSA plaats. Both ENDS doet ook mee, omdat wij deze verdragen een heel slecht idee vinden. Niet alleen voor ons in Nederland en Europa, maar juist ook voor ontwikkelingslanden.
-
Publicatie / 12 april 2022
-
Nieuws / 8 oktober 2020
Europees parlement neemt resolutie aan tegen EU-Mercosur
Afgelopen dinsdag 6 oktober nam het Europees Parlement een resolutie aan waarin de EU Mercosur-overeenkomst, het associatieverdrag tussen de EU en Brazilië, Paraguay, Uruguay en Argentinië waarover momenteel onderhandeld wordt, werd verworpen. De resolutie, die met een meerderheid van 345 tegen 295 werd aangenomen, stelde dat 'het EU-Mercosur handelsverdrag in zijn huidige vorm niet kan worden geratificeerd'. Both ENDS vindt dit een mooie stap in de goede richting, want het verdrag kan verregaande negatieve gevolgen hebben voor mensen en milieu in de Mercosur-landen en erbuiten.
-
Publicatie / 11 januari 2018