Handelsverdragen
Handelsverdragen hebben vaak niet alleen vergaande gevolgen voor de economie van een land, maar ook voor mens en milieu. Vooral de meest kwetsbare groepen zijn de dupe van internationale handelsverdragen.
Landen drijven onderling al eeuwen handel, maar pas in de twintigste eeuw begon internationale handel de vormen aan te nemen die we nu kennen. Modern transport en het internet maken het steeds gemakkelijk voor partijen over de hele wereld om met elkaar zaken te doen; afstand speelt steeds minder een rol. Om gelijkwaardige, eerlijke handel tussen partijen nog verder te vergemakkelijken zijn vanaf het midden van de twintigste eeuw verschillende soorten (vrij)-handelsverdragen en -akkoorden in het leven geroepen zoals NAFTA, het vrijhandelsakkoord tussen Mexico, de VS en Canada, of de douane-unie Mercosur tussen verschillende Zuid-Amerikaanse landen. In de laatste drie tot vier decennia lijkt vrijhandel echter een doel op zich te zijn geworden en niet alleen voorbij te gaan aan de belangen van mensen in armere landen, maar deze ook daadwerkelijk te schaden. Hoe komt dat en wat valt eraan te doen?
Vrijhandel in een notendop
In 1948 namen 23 landen het initiatief voor een overeenkomst over Tarieven en Handel (General Agreement on Tariffs and Trade – GATT) met afspraken over vrijhandel en open grenzen. In de loop der jaren sloten steeds meer landen zich erbij aan. Later werd besloten de wereldhandel nog verder te liberaliseren en een organisatie in het leven te roepen die daar krachtig op kon toezien. Daarom werd in 1995 de Wereldhandelsorganisatie of 'World Trade Organization' (WTO) opgericht. Alle handelsverdragen die worden gesloten moeten voldoen aan de regels van de WTO.
World Trade Organization (WTO)
De WTO is een van de machtigste organisaties ter wereld en heeft als enige doel het stimuleren van vrijhandel. De WTO heeft haar secretariaat in Genève en telt momenteel 161 leden (lidstaten), voornamelijk ontwikkelingslanden. Hiermee vertegenwoordigt de WTO bijna 100% procent van alle wereldhandel. De WTO wordt geleid door de lidstaten zelf en het wetgevende orgaan wordt gevormd door de Ministeriële Conferentie die elke twee jaar samen komt.
Hoe groter het marktaandeel, hoe meer macht in de WTO
Besluitvorming gaat officieel volgens consensus –álle lidstaten moeten akkoord gaan - en in theorie hebben álle lidstaten veto-macht. De onderhandelingsmacht van de lidstaten hangt in de praktijk echter sterk samen met het marktaandeel van dat land op de wereldmarkt. Bovendien hebben ontwikkelingslanden vaak minder financiële middelen en mankracht om zichzelf binnen de WTO te vertegenwoordigen en worden ze soms letterlijk uitgesloten van bepaalde onderhandelingen. De EU en sommige andere landen vinden de processen binnen de WTO te stroperig, en sluiten daarom van bilaterale akkoorden. Waar de bestaande WTO-regels al een probleem zijn voor ontwikkelingslanden, zijn deze bilaterale akkoorden dat helemaal .
Vrijhandel is belangrijker dan mens en milieu
Vrijhandelsovereenkomsten en WTO-regels maken het voor nationale overheden vaak moeilijk om wetten en regels te implementeren of te verbeteren omdat zulke nationale beslissingen ondergeschikt zijn aan WTO-regels. Als WTO-leden de regels overtreden kunnen er flinke sancties en boetes worden opgelegd. Tot nu toe zijn er al zo'n 500 cases voor de WTO gebracht.
Momenteel liggen er meerdere aanklachten tegen landen die hun duurzame energiesector willen versterken, zoals een klacht van de VS tegen India. India wil haar zonne-energiesector steunen, maar de VS steekt hier een stokje voor. WTO-regels over intellectueel eigendom belemmeren ook de beschikbaarheid van betaalbare medicijnen voor lokale bevolking.
Gelijk speelveld is niet altijd voor iedereen gunstig
Het 'gelijke speelveld' waar de WTO voor staat, is voor ontwikkelingslanden vaak onvoordelig. Kleinschalige producenten in deze landen lopen groot risico te worden weggeconcurreerd door grote buitenlandse bedrijven die goedkoper kunnen produceren. De economieën van ontwikkelingslanden zijn vaak nog niet voldoende ontwikkeld om deze oneigenlijke internationale concurrentie aan te kunnen.
Armere landen kunnen boetes en sancties niet opvangen
Dezelfde WTO-regels kunnen voor rijke en arme landen verschillende gevolgen hebben. Als rijke landen een WTO-regel overtreden kunnen zij ervoor kiezen de boete 'gewoon' te betalen omdat ze voldoende geld hebben. Ontwikkelingslanden kunnen die boetes vaak niet zo gemakkelijk betalen. Datzelfde geldt voor sancties: als bijvoorbeeld Burkina Faso de VS dreigt met een economische sanctie, zal dat op de VS weinig indruk maken. Andersom daarentegen, zal een economische sanctie vanuit de VS desastreuse gevolgen hebben voor de economie van Burkina Faso. Armere landen en zijn dus vaak meer dan rijke landen geneigd boetes en sancties te voorkomen door wetgeving die mogelijk tegen WTO regels ingaat, niet in te voeren. Mens en milieu in ontwikkelingslanden dreigen dus meer negatieve gevolgen van WTO-regels te ondervinden dan die in rijke landen.
Te weinig transparantie en democratie
De onderhandelingsprocessen binnen de WTO zijn ondoorzichtig, en nationale parlementen hebben weinig invloed op de beslissingen die binnen de WTO worden gemaakt. Bovendien vinden onderhandelingen vaak deels plaats in de zogenaamde 'achterkamertjes' en informele 'minitops' waarbij niet alle landen worden uitgenodigd.
Wat doet Both ENDS
Samen met andere maatschappelijke organisaties wijst Both ENDS de Nederlandse overheid en de Europese Commissie op hun verantwoordelijkheid om zich binnen de WTO in te zetten voor de belangen van ontwikkelingslanden.
In 2013, 2015 en 2017 was Both ENDS tijdens de Ministeriële Conferentie van de WTO officieel adviseur vanuit het maatschappelijk middenveld voor de Nederlandse overheid. Dit betekent dat er een afgevaardigde van Both ENDS mee reist met de Nederlandse delegatie om de overheid van binnenuit te informeren over de standpunten en zorgen van maatschappelijke organisaties wereldwijd.
Naast het direct beïnvloeden van de Nederlandse regering en de EU, werkt Both ENDS ook voortdurend samen met maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden. We voorzien deze organisaties van informatie zodat ze op kunnen komen voor hun belangen en hun eigen overheden ertoe kunnen bewegen zich in onderhandelingen over handels- en investeringsverdragen - binnen en buiten te WTO - sterk te maken voor mens en milieu.
Voor meer informatie
Lees meer over dit onderwerp
-
Dossier /
Innovaties voor iedereen: een andere blik op intellectueel eigendom
Het klinkt zo logisch: patenten en andere intellectuele eigendomsrechten beschermen investeringen in innovaties, waardoor er meer innovaties gedaan worden waarvan de hele wereld vervolgens kan profiteren. Zoals nieuwe medicijnen of droogte-resistente gewassen. Maar in de praktijk werken deze eigendomsrechten vaak averechts en belemmeren ze de toegang tot innovaties juist voor degenen die ze het hardst nodig hebben.
-
Dossier /
Investeringsverdragen
Investeringsverdragen moeten inclusief en duurzaam en gelijkwaardig zijn. Dat betekent dat de belangen van mensen en hun leefomgeving niet ondergeschikt zouden moeten zijn aan die van bedrijven.
-
Dossier /
Fair Green and Global Alliance (FGG)
Samen met maatschappelijke organisaties van over de hele wereld werkt de FGG Alliantie aan sociaal rechtvaardige, inclusieve en ecologisch duurzame samenlevingen in Nederland en het Zuiden.
-
Publicatie / 30 October 2023
-
Nieuws / 17 July 2023
Tegentop in Brussel: maatschappelijke organisaties willen duurzame en eerlijke handel
Op 17 en 18 juli komen vertegenwoordigers van de regeringen van Latijns-Amerika, de Cariben en de Europese Unie bij elkaar in Brussel voor de EU-CELAC top. De Europese Commissie en meerdere EU-lidstaten willen dit moment gebruiken om de ratificatie van de handels- en investeringsverdragen tussen de EU en Mexico, de EU en Chili en de EU en de Zuid-Amerikaanse Mercosurlanden* te versnellen.
-
Nieuws / 18 April 2023
The Future We See: economic systems
What does an economy look like that serves the well-being of people and the planet?
A wide range of great ideas about a transition to sustainable and just economic systems already exist, including ways to get there and examples that show that it is really possible. In this talkshow, we highlight some of these examples and hope to fuel the dialogue about this topic.
Inspired? Join our 'The Future We See' - talkshow on May 25th! You can either attend live or online, quietly listen or actively participate in the discussion. We hope to see you there!
-
Publicatie / 8 September 2022
-
Nieuws / 9 June 2022
Burghard Ilge en Fernando Hernandez: "Deze WTO-top wordt belangrijker dan ooit"
De komende week is Genève het epicentrum van de wereldhandel, als handelsministers en andere hoogwaardigheidsbekleders uit de hele wereld samenkomen voor de ministeriële top van de Wereld Handels Organisatie (WTO). Liesje Schreinemacher, de Nederlandse minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, gaat er met een delegatie naartoe. Onze collega Burghard Ilge gaat mee als officieel delegatielid om de maatschappelijke organisaties te vertegenwoordigen. Collega Fernando Hernandez reist eveneens naar Genève, en zal buiten de conferentiezaal samen met andere maatschappelijke organisaties uit de hele wereld de onderhandelingen volgen en proberen te beïnvloeden.
-
Nieuws / 25 April 2022
Oproep tot mede-ondertekenen: Nee tegen UPOV in Indonesië
De Europese Unie (EU) blijft van landen in het globale zuiden eisen dat ze zich aansluiten bij UPOV en wetten ter bescherming van plantenrassen opnemen in handelsverdragen. Op dit moment gebeurt dit in de onderhandelingen tussen de EU en Indonesië, waardoor Indonesië niet meer de flexibiliteit zal hebben om zo'n wet zo op te stellen dat deze aan haar eigen behoeften en prioriteiten voldoet. Daarom roepen we op om onze brieven hierover aan de Europese Commissie en de Indonesische regering mede te ondertekenen.
-
Publicatie / 12 April 2022
-
Evenement / 21 February 2022, 16:00 - 17:30
Webinar en lancering van nieuwe publicatie over EU-Mercosur
Wat is het EU-Mercosur associatieverdrag en wat maakt het zo omstreden? Wat kunnen de gevolgen van het verdrag zijn voor mensen en hun leefomgeving, zowel in de EU- als in de Mercosur-landen? Voor meer informatie over deze en andere issues rond het verdrag, zie onze nieuwe publicatie en volg ons interactieve webinar volgende week!
Meld je hier aan!
-
Blog / 18 February 2022
Zo ziet een eerlijke, duurzame Afrika-strategie eruit
Door Daniëlle HirschHernieuwbare energie levert veel meer werkgelegenheid op dan fossiel. Dáár zouden Nederlandse bedrijven in moeten investeren.
-
Blog / 10 December 2021
Vaccin-apartheid is schending van mensenrechten
Farmaceuten houden vast aan hun patenten en (onze) overheden nemen de belemmeringen voor vrije productie – die al jaren geleden binnen internationale handelsverdragen zijn opgeworpen – niet weg.
-
Evenement / 6 December 2021, 14:00 - 15:15
WEBINAR: hoe de EU intellectueel eigendomsrecht op gewassen en zaaigoed promoot
Het buitenlandse handelsbeleid van de Europese Unie (EU) heeft veel gevolgen voor de duurzaamheid van voedselsystemen in ontwikkelingslanden en specifiek voor boeren, veehouders en burgers. De EU dringt op allerlei manieren aan op stevige intellectuele eigendomsrechten op planten en dat heeft impact op voedselsystemen vanaf de basis, namelijk vanaf de zaden die beschikbaar zijn voor boeren om te verbouwen. Binnen de set van intellectuele eigendomsrechten is het belangrijkste instrument dat wordt bepleit door de Europese autoriteiten, de wet van 1991 van het UPOV-verdrag. Dat verdrag verleent exclusieve rechten aan kwekers op het teeltmateriaal van nieuwe plantenrassen, terwijl de rechten van anderen om het materiaal te gebruiken voor verdere veredeling en de rechten van boeren om hun zaden vrijelijk te bewaren, te gebruiken, te ruilen en te verkopen, juist ernstig worden ingeperkt.
-
Publicatie / 29 November 2021
-
Voor de pers / 24 October 2021
Nieuw rapport: EU-Mercosur handelsverdrag funest voor mens en milieu
Het EU-Mercosur handelsverdrag leidt tot natuurvernietiging, schending van landrechten van boeren en Inheemse volkeren en verlies van industriële banen in de Mercosur-landen. Daarnaast zorgt het voor oneerlijke concurrentie voor Europese boeren. De Handel Anders! coalitie pleit voor een alternatief verdrag om de politieke samenwerking tussen de EU en de Mercosur-landen te verbeteren en doet voorstellen voor rechtvaardige en duurzame internationale handelsregels. Dat is de kernboodschap van een nieuwe publicatie die vandaag gepresenteerd wordt in Nieuwspoort.
-
Blog / 16 February 2021
Nederland kan veel bijdragen aan verduurzaming van landbouw – nationaal én internationaal
Door Karin van BoxtelAls Nederland haar landbouw en veeteelt wil verduurzamen en wil zorgen dat boeren een eerlijke prijs voor hun producten krijgen, zal ons land ook buiten de grenzen moeten kijken. Nederland is de op één na grootste exporteur van landbouwproducten ter wereld. We hebben grote impact, omdat we via onze handelsrelaties een intensief landbouwsysteem in stand houden dat leidt tot de vernietiging van ecosystemen en dat lokale productie ondermijnt. De voetafdruk van de Nederlandse economie is, mede door de handel in landbouwproducten, groot en groeiende. Dat moet en kan anders:Nederland heeft namelijk een goede uitgangspositie om de noodzakelijke landbouwtransitie aan te voeren. Gelukkig bieden de verkiezingsprogramma's die op tafel liggen, daarvoor genoeg aanknopingspunten. Een nieuwe coalitie kan dus voortvarend aan de slag.
-
Publicatie / 31 December 2020
-
Publicatie / 12 November 2020
-
Evenement / 11 November 2020, 16:00 - 17:30
Handel Anders! Een oproep voor eerlijke en duurzame handel
Op donderdag 12 november lanceert HandelAnders! de publicatie 'Handel Anders! Een oproep voor eerlijke en duurzame handel'
De bijeenkomst vindt om 16:00 in Nieuwspoort plaats en is te volgen via een livestream.
Programma
16.00 – Openingswoord moderator Natasja van den Berg
16.05 – Reactie Jan Pronk (voormalig minister van Ontwikkelingssamenwerking)
16.15 – Panel: Tuur Elzinga (FNV), Danielle Hirsch (Both ENDS) en Guus Geurts (Platform Aarde Boer Consument)
16.40 – Woordvoerders Handel Tweede Kamer
16.55 – Reactie panel op Kamerleden
17.05 – Vragen van journalisten
17.25 – Slotwoord Sara Murawski (Handel Anders! coalitie)
Meekijken en -luisteren?
Facebook-event: https://www.facebook.com/events/1638256386339076
Nieuwspoort livestream: https://www.nieuwspoort.nl/debatcentrum/live/
YouTube livestream: https://youtu.be/jF1vO6Pv3hQ
Op donderdag 12 november wordt de publicatie op deze website gepubliceerd. Vanaf dan is de publicatie ook op de HandelAnders! website te lezen en te downloaden.